Współrzędne: 50°08'N 18°59'E / 50.133, 18.983

Tychy
Typowa zabudowa Tychów
Herb Tychów Flaga Tychów
Dewiza: Tychy. Dobre miejsce.
Województwo	śląskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Tychy miejska
Prawa miejskie	1951
Prezydent miasta	Andrzej Dziuba
Powierzchnia	81,72 km²
Położenie (punkt)	50° 08' N 18° 59' E
Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja	129 475[1] 1 584,4 os./km² 3 487 000
Strefa numeracyjna	(+48) 32
Kod pocztowy	43-100 do 43-135
Tablice rejestracyjne	ST
Położenie na mapie Polski Tychy
TERC10 (TERYT)	2477011
SIMC10	0944534
Miasta partnerskie	Cassino Berlin Marzahn-Hellersdorf Huddinge
Urząd miejski 3 al. Niepodległości 49 43-100 Tychy tel. (+48) 32 776-33-33; faks (+48) 32 776-33-44
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Położenie Tychów w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia

Tychy (niem. Tichau) - to miasto przemysłowe położone na południu Polski, w województwie śląskim, w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) Od 20 września 2007 jest częścią Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (jest jednym z miast założycielskich). Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 46. pod względem powierzchni.

edytuj Historia

Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467 roku. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano w języku łacińskim zdanie: "Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty".

Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzę jednak już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX wieku, cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.

Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500 roku. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest to kościół p.w. św. Marii Magdaleny. Z kolei z roku 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII wieku w sąsiedztwie gminy Paprocany.

W 1870 roku do Tychów dotarła kolej żelazna - uruchomiono linię kolejową łączącą Czechowice-Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 roku uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 roku w Tychach założono drugi browar - Browar Obywatelski.

Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich 1919-1921. Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku. W 1922 roku po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego ( 83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 roku Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 roku stały się gminą wiejską na prawach miejskich.

W latach II wojny światowej Tychy wraz z polską częścią Górnego Sląska przyłączono do Rzeszy Niemieckiej. Dnia 28 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Tychów. 4 października 1950 roku Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów. Miesiąc później, dnia 8 listopada, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 roku. W granice miasta włączono Paprocany i Wilkowyje. Rozpoczęła się budowa miasta Nowe Tychy, które spełniać miało rolę miasta-sypialni dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowane osiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą A. Następne osiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla A był Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta Nowe Tychy byli architekci Hanna Adamczewska-Wejchert i Kazimierz Wejchert.

W 1973 roku do Tychów przyłączono gminy Cielmice, Jaroszowice, Urbanowice, część Bierunia Starego. W 1975 roku w granice miasta włączono Bieruń, Lędziny, Imielin, Wyry, Gostyń, Chełm Śląski. W 1977 roku wyłączono z Tychów gminy Imielin, Chełm Śląski i część Kopciowic. W 1991 roku doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin: Bieruń, Bojszowy, Kobiór, Lędziny i Wyry.

W 1997 roku w Tychach utworzono Podstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w Tychach Wyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 roku zostało otwarte Tyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 roku - Muzeum Miejskie w Tychach

Źródła: L. Musioł: "Tychy. Monografia historyczna". Tychy 1939. "Tychy 1939-1993. Monografia miasta". Red. M. Szczepański. Tychy 1996.

edytuj Geografia

Tychy należą do większych miast województwa śląskiego (129 540 mieszkańców w dniu 30 VI 2008). Położone są w jego południowej części na wysokości poniżej 300 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.

Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych Warszawa–Wiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka / DK 1) i krajowej Opole-Kraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska / DK 44). Miasto położone jest w odległości ok. 58 km w linii prostej na południe od portu lotniczego w Pyrzowicach i 65 km na zachód od portu lotniczego Kraków-Balice, około 30 km na północny wschód od granicy czeskiej oraz ok. 55 km na północ od granicy słowackiej. W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.

W odległości około 25 km od Tychów znajdują się następujące pasma górskie: Beskid Śląski i Beskid Żywiecki. Odległość ok. 30-45 km od niektórych beskidzkich kurortów jak np: Szczyrk, Żywiec czy Wisła oraz w odległości 38 km od największego beskidzkiego miasta Bielska-Białej sprawia, że Tychy są dobrym miejscem wypadowym w góry, choć oczywiście nie tak dobrym jak samo Bielsko-Biała. W pogodne dni z obszaru miasta widać panoramę Beskidu Śląskiego, Małego i Żywieckiego - z największą górą całego pasma Beskidów - Babią Górą (1725 m n.p.m.) oraz na samym wschodzie horyzontu Beskidu Makowskiego.

Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części Leśnego Pasa Ochronnego GOP.

Tychy leżą w dorzeczu Wisły, w zlewni Wisła Mała.

edytuj Klimat

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2008-11. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Obszar, na którym leżą Tychy występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór - dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Średnioroczne temperatury powietrza, średnioroczne opady i średnie opady dla półrocza chłodnego (listopad-kwiecień), a także półrocza ciepłego (maj-październik) dla Tychów i dla porównania Warszawy prezentuje poniższe zestawienie:

        < Tychy---------------Warszawa >
   +7,5 < średnia  roczna  temperatura > +8,0
   -3,3 < średnia temperatura stycznia > -3,0
  +17,5 < średnia  temperatura  lipca  > 19,0
880-900 < opady     średnie     roczne > 500-550
    400 < opady półrocze chłodne XI-IV > 200
    500 < opady  półrocze  ciepłe  V-X > 350

Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów tzn. "u podnóża gór" oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz duża i nierzadko nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy chociaż w Bielsku-Białej ale mogą osiągać nawet 30-32 m/s tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko.

Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września jak np. w 1995 r. kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm jak to miało miejsce 1996 r. Także zimowa sceneria podczas Świąt Wielkanocy zdarza się dosyć często. Zdarzały się lata jak np. w roku 1985 kiedy śnieg spadł 1 maja oraz całkiem niedawno bo 23 i 24 maja 2004 roku kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia w dzień i ok. +2 °C w nocy. W Wielką Sobotę, dnia 14 kwietnia pod wieczór spadł śnieg. Następnego dnia była słoneczna i gorąca pogoda. 20 marca 2007 spadł śnieg, który otrzymał się do następnego dnia, chociaż wcześniejsze dni były całkiem ciepłe. 2 listopada 2006 zrobiła się w Tychach prawdziwa zima, jednak 3 dni później śnieg opadł pod wpływem deszczu. Cały listopad był natomiast bezśnieżny, podobnie jak grudzień. Jednak 29 grudnia 2006 spadł śnieg. Dwa dni później stopniał.

edytuj Tranzyt i komunikacja

edytuj Transport drogowy

Drogi Krajowe:

• 1
• S1
• 44
• 86

Drogi Europejskie:

• E75
• E462

W okolicach Tychów przebiega kilka ważnych dróg:

• A1 - obecnie w budowie, 24 km na zachód od miasta (Węzeł Sośnica).
• A4 E40 - 17 km na północ od miasta (Węzeł Murckowski).

edytuj Transport kolejowy i autobusowy

W dzielnicy Stare Tychy znajduje się dworzec PKP, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe do takich miast jak Warszawa, Białystok, Katowice czy Bielsko-Biała. Pomimo peryferyjnego położenia dojazd do dworca jest stosunkowo łatwy, jako że trasy większości miejskich linii autobusowych i wszystkich trolejbusowych przebiegają obok niego.

Tychy nie posiadają dworca PKS.

edytuj Szybka Kolej Regionalna

14 grudnia 2008 r. została otwarta Szybkiej Kolej Regionalna, która ułatwia dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowic. Do użytku zostały oddane dwie stacje - Tychy Miasto i Tychy Zachodnie. Stacje znajdują się w wykopie, przebiegającym przez miasto. Podróż z przystanku Tychy Miasto do głównego dworca w Katowicach zajmuje 26 minut. Do 2011 zostaną wybudowane dwie nowe stacje Tychy Lodowisko i Tychy Bielska. Bilet jest zintegrowany z MZK Tychy (autobusowo-trolejbusowo-pociągowy), obowiązuje pomarańczowa taryfa obok normalnej taryfy PKP.

edytuj Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: Trolejbusy w Tychach.

Zajezdnia trolejbusowa w Tychach.

Jednym z elementów komunikacji miejskiej jest sieć trolejbusowa (ok. 40 km trakcji), obok tradycyjnej komunikacji autobusowej. Organizatorem komunikacji na terenie Tychów oraz na terenie 7 innych gmin (Mikołów, Łaziska Górne, Orzesze, Ornontowice, Wyry, Kobiór i Lędziny), które przekazały Tychom, w drodze porozumienia, zadania związane z organizowaniem komunikacji zbiorowej jest Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy). Głównymi przewoźnikami są PKM Tychy, Tyskie Linie Trolejbusowe oraz firma Meteor Jaworzno. Pozostali przewoźnicy obsługują linie mikrobusowe.

edytuj MZK Tychy

Działalność MZK Tychy jest prowadzona głównie na terenie miasta Tychy oraz na terenie Bierunia, Gierałtowic, Gliwic, Katowic, Lędzin, Łazisk Górnych, Mikołowa, Orzesza, Ornontowic i Rudy Śląskiej. Obsługiwanych jest 35 linii zwykłych, 2 pośpieszne, 5 trolejbusowych, 10 mikrobusowych i jedna szkolna. Tabor PKM-u Tychy składa się z blisko stu autobusów niskopodłogowych.Trzon taboru stanowią autobusy marki Solaris i Volvo. Trolejbusy w liczbie 23 szt.(w tym 6 niskopodłogowych) są zbudowane na bazie autobusów marki Jelcz oraz Solaris. W Tychach obowiązuje taryfa czasowa, dostępne są bilety 20-, 40-, i 90-minutowe, dobowe, tygodniowe, miesięczne i kwartalne.^[2]

• Linie miejskie autobusowe: 2, 21, 51, 128, 131, 137, 254, 273, 291, 696
• Linie miejskie mikrobusowe: G, L, S, W
• Linie miejskie trolejbusowe: A, B, C, D, E
• Linie miejskie szkolne: Sz
• Linie podmiejskie - autobusowe:

- do Katowic: 1, 4, 14, 36, 400

- do Gliwic: 33

- do Mikołowa: 75, 157, 268

- do Halemby: 82

- do Bierunia: 31

- do Lędzin: 262, 536

• Linie podmiejskie - ekspresowe:

- do Katowic: E1

- do Gliwic: E2

• Linie podmiejskie - mikrobusowe:

- do Świerczyńca: T

• Linie kursujące poza Tychami - autobusowe: 25K, 25S, 29, 45, 69, 245, 294, 605, 620, 655, 709
• Linie kursujące poza Tychami - mikrobusowe: J, K, Ł, M, N

MZK Tychy wprowadził mobilny system informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących - Ginger.

edytuj Transport lotniczy

Tychy mają dobre połączenie drogowe z lotniskiem w Pyrzowicach. Wystarczy wjechać w Tychach na drogę ekspresową S1, a potem trzymać się cały czas tej drogi (w Podwarpiu jest oznakowanie do lotniska w Pyrzowicach).

edytuj Gospodarka

Wnętrze browaru

Miasto znane jest z browaru - Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w skład Kompanii Piwowarskiej SA. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar w Polsce. Na terenie browarni istnieje również Tyskie Muzeum Piwowarstwa.

W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernu FIAT, w których produkuje się najwięcej samochodów w Polsce. Tyska fabryka FIAT-a ma wyłączność na produkcję Fiata Panda na całą Europę, poza tym na terenie fabryki produkowany jest nowy model Forda wykorzystany w filmie o James'ie Bondzie.

W mieście znajduje się podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej - m.in.: zakłady Ispol, będących poddostawcą Isuzu, Macro Molds Polska, Delphi, drukarnia Agory (jedna z trzech w Polsce), Maflow (dawne Manuli), Rosa, Lear, Magna Cosma Formpol (Firma powstała w byłej fabryce Trass i przejęła tłocznię VAB w 2007 r.), Ekoland, Press-Glass, Hager Polo.

Tychy znane są również ze Śląskiej Giełdy Kwiatowej. Jest to dziś jedno z najbardziej rozwijających się miejsc ze względu na obrót handlowy kwiatami w Polsce. W Tychach istnieją następujące hipermarkety: OBI Al. Bielska 109, OBI Ul. Towarowa 2a, Real, E.Leclerc, Kaufland, Tesco Towarowa 2, Tesco Ul. Edukacji, Lidl, Saturn (sklep). Tychy posiadają galerię handlowo-rozrywkową City Point.

Bezrobocie w Tychach wynosi 3,7% i jest to najniższa wartość wśród powiatów grodzkich w woj. śląskim - po Katowicach i przed Rybnikiem (odpowiednio 2,1% i 4,6%) ^[3]

edytuj Podział administracyjny

edytuj Dzielnice

Poniżej znajduje się lista dzielnic miasta wraz z podanym w nawiasie ulokowanie na terenie miasta:

• Cielmice (południe)
• Czułów (północ)
• Glinka (zachód)
• Jaroszowice (północny wschód)
• Mąkołowiec (północny zachód)
• Paprocany (południe)
• Stare Tychy (centrum)
• Suble (zachód)
• Śródmieście (centrum)
• Urbanowice (wschód)
• Wartogłowiec (północ)
• Wilkowyje (północny zachód)
• Wygorzele (północ)
• Zawiść (północny wschód)
• Zwierzyniec (północ)
• Żwaków (zachód)

edytuj Podział Śródmieścia

Śródmieście podzielone jest na 23 osiedla:

• A osiedle ANNA
• B osiedle BARBARA - również "podosiedla": BALBINA B-1 ,B-2
• C osiedle CELINA - również "podosiedla": C-1, C-2, C-3
• D osiedle DOROTA - również "podosiedla": D-1, D-2, D-3, D-4
• E osiedle EWA
• F osiedle FELICJA - również "podosiedle": F-1 ,F-2 ,F-6
• G osiedle GENOWEFA
• H osiedle HONORATA - również "podosiedla": H-1 ,H-2 ,H-4, H-5, H-6, H-7
• J osiedle
• K osiedle KAROLINA
• L osiedle LUCYNA
• Ł osiedle ŁUCJA
• M osiedle MAGDALENA
• N osiedle NATALIA
• O osiedle OLGA - również "podosiedla": O-1
• P osiedle PAULINA - również "podosiedle": P-1
• R osiedle REGINA - również "podosiedle": R-1
• S osiedle STELLA - również "podosiedle": S-1 (Osiedle Sosnowe)
• T osiedle TERESA - również "podosiedle": T-1
• U osiedle URSZULA - również "podosiedle": U-1
• W osiedle WERONIKA
• X osiedle XYMENA - pomiędzy ulicami Sikorskiego, Uczniowskiej, Alei Piłsudskiego i ulicy Tischnera (istnieje tylko na planach)
• Z osiedle ZUZANNA - również "podosiedle": Z-1

edytuj Miasta partnerskie

Miasto	Państwo	Rok rozpoczęcia
Cassino	Włochy	1977
Berlin Marzahn-Hellersdorf	Niemcy	1992
Huddinge	Szwecja	2002

edytuj Miasta współpracujące

Miasto	Państwo	Rok rozpoczęcia
Roubaix	Francja	1995
Milton Keynes	Wielka Brytania	1995
Tuttlingen	Niemcy	1997
Dacorum	Wielka Brytania	1999
Kijów-Podole	Ukraina	2000

edytuj Ludzie urodzeni w Tychach

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tychami.

Lista osób urodzonych w Tychach, które mają biogram na stronach Wikipedii:

• Zbigniew Białek - koszykarz
• Bartosz Karwan - piłkarz
• August Kiss - rzeźbiarz
• Ireneusz Krosny - mim
• Piotr Kupicha - piosenkarz, lider zespołu Feel
• Krystyna Loska - aktorka, prezenterka telewizyjna
• Krzysztof Oliwa - hokeista, NHL
• Michał Piotrowski - taniec irlandzki
• Roman Polko - były dowódca GROM-u, zastępca szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego
• Sylwia Pycia - siatkarka (mistrzyni Europy)
• Sebastian Riedel - muzyk zespołu Cree, syn Ryszarda Riedla

edytuj Zabytki i atrakcje turystyczne

edytuj Obiekty zabytkowe

Według rejestru zabytków KOBiDZ^[4] na listę zabytków wpisane są obiekty:

1. kościół parafialny p.w. św. Marii Magdaleny, 1744-82, 1906-07, nr rej.: 671/66 z 28.05.1966

2. zespół pałacowy, ul. Katowicka, nr rej.: 1296/83 z 18.01.1983:

Park Browarniany z muszlą koncertową

• pałac, XVIII-XIX
• pijalnia piwa, murowano-drewniana z 1899
• muszla koncertowa, murowano-drewniana z 1899
• park
• stajnia z początku XIX wieku

3. willa z ogrodem, ul. Damrota 41, z początku XX wieku, nr rej.: A/1527/93 z 30.04.1993

4. stodoła, ul. Mikołowska 177, drewniana z XIX wieku, nr rej.: 672/66 z 28.05.1966

5. browar, ul. Mikołowska z XVIII-XX wieku, nr rej.: 670/66 z 28.05.1966

• piwnice składowe „Ameryka” i „Toszek”

6. zespół Browaru Obywatelskiego, ul. Browarna 7, nr rej.: A/80/03 z 28.02.2003:

• słodownia z 1896-97 roku
• warzelnia z maszynownią i leżakownia (1896-97)
• bednarnia - (1896-97)
• młotownia z 1914 roku
• rozdzielnia z 1914 roku
• warsztat mechaniczny (1896-97)
• stajnie i garaże z 1930 roku
• portiernia (1896-97)
• studnia głębinowa (1896-97)
• budynek dyrekcji z kasynem z lat 1896-97

7. zespół huty paprockiej, XVIII-XIX, nr rej.: A/1427/91 z 10.07.1991:

• budynek mieszkalno-administracyjny z 2 połowy XIX wieku
• budynek produkcyjny z połowy XIX wieku
• budynek gospodarczy z 1787

edytuj Inne

• Jezioro Paprocańskie
• Osiedle A w Tychach w stylu socrealistycznym z lat 50. XX wieku
• Kościół Ducha Świętego - proj. arch. S. Niemczyk, polichromie - J. Nowosielski, bud. od 1979
• Rubinowe Tychy
• Tyski Rubinowy Zegar Słoneczny - to zegar słoneczny, który znajduje się w centrum miasta na osiedlu H przy ulicy Żwakowskiej, a dokładnie w Mini Parku Raj. Jego tarcza ma średnicę dwóch metrów i zbudowana została z trzech odmian granitu. Gnomon, róża wiatrów, pierścień ze znakami zodiaku i opisy zegara są wykonane ze stali nierdzewnej. Na zegarze zaznaczone są 24 godziny, natomiast te, w których Słońce wskazuje czas symbolizowane są rubinami gwiaździstymi. Zegar jest pierwszym tego rodzaju zegarem w mieście. Spełnia rolę atrakcji turystycznej miasta, dekoracyjną a zwłaszcza dydaktyczną. Autorami Tyskiego zegara słonecznego są Henryk Jan Dominiak, polski grafik i złotnik, autor wysadzonej kamieniami szlachetnymi makiety Tychów Rubinowe Tychy oraz fizyk dr Lucjan Pajdzik z uniwersytetu w Oksfordzie, który dokonał obliczeń dla zegara.

edytuj Muzea

• Muzeum Miejskie w Tychach
• Tyskie Muzeum Piwowarstwa

edytuj Kultura

• Tyskie Muzeum Piwowarstwa
• Muzeum Miejskie w Tychach
• Teatr Mały
• Teatr BELFEGOR
• Amatorski Teatr Ruchu i Pantomimy MIGRESKA
• Amatorski Teatr Ruchu WAMPA
• Tychy Press Photo
• Novekino - 5 sal na 1212 miejsc, 3D
• MCK
• Domy kultury
• Zespoły muzyczne z Tychów i okolic
• Galerie
• Biblioteki

edytuj Samorządowcy

• Andrzej Dziuba

edytuj Edukacja

• Wyższa Szkoła Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Tychach
• Politechnika Śląska w Gliwicach, wydział zamiejscowy w Tychach

edytuj Sport

Piłka nożna

GKS 71 Tychy, OKS ZET Tychy, JUW-e Jaroszowice, GKS 71 II Tychy, KTK Tychy, Fala Tychy , TKKF Pionier/MUKS Bachus Tychy, Chrzciciel Tychy, KS Czułowianka, Ogrodnik Cielmice, MOSM Tychy

Hokej

GKS Tychy, GKS "Atomówki" Tychy

Na Stadionie Zimowym odbywały się zawody w hokeju na lodzie podczas IX Zimowego Europejskiego Festiwalu Młodzieży
"Śląsk-Beskidy 2009".

Piłka halowa

GKS Jachym Tychy, Rodakowski Tychy, Cekol Tychy, UKS Tyska 5

Rowery

Tyskie Stowarzyszenie Rowerowe, KTK Gronie przy PTTK Tychy

Judo

UKS Ippon Tychy

Unihokej

TKKF Pionier Tychy

Kolarstwo szosowe

Kolarskie Towarzystwo Sportowe

Koszykówka

Big Star Tychy, MOSM Tychy

Siatkówka męska

KS Rodakowski, GKS KOMBUD Tychy

Tenis stołowy

Górnośląski Klub Sportowy Tychy

Rajdy samochodowe

Automobilklub Ziemi Tyskiej

Football Amerykański

Falcons Tychy

Brazylijskie Jiu-Jitsu

Bastion Tychy

edytuj Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Tychach

Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds Sportu i Organizacji Imprez, w którego skład wchodzą m.in. Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany w całości ze środków budżetu miasta.

Zarządzane obiekty:

• Kryta Pływalnia
• Stadion Zimowy (kryte lodowisko)
• Stadion Miejski
• Ośrodek Wypoczynkowy "Paprocany"
• Kompleks Sportowy "Paprocany"
• Zespół Boisk Piłkarskich

edytuj Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych

• MOSM Tychy

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

edytuj Kościół rzymskokatolicki

Tychy, kościół błogosławionej Karoliny

Dekanat Tychy Stare

• Parafia Krzyża Świętego w Czułowie (Tychy)
• Parafia św. Jadwigi Śląskiej w Tychach - prob. ks. kan. Stefan Nowok
• Parafia Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Tychach - prob. ks. dr Piotr Szołtysik
• Parafia św. Marii Magdaleny w Tychach - prob. ks. kan. Teofil Grzesica
• Parafia Miłosierdzia Bożego w Tychach - prob. ks. Józef Sołtys
• Parafia Świętej Rodziny w Tychach - prob. ks. Antoni Kraiński
• Parafia Matki Bożej Pośredniczki Wszelkich Łask w Tychach Urbanowicach w Urbanowicach (Tychy)
• Parafia św. Józefa Robotnika w Tychach Wartogłowcu w Wartogłowcu (Tychy) prob. ks. Michał Anczok
• Parafia Matki Bożej Królowej Aniołów w Tychach Wilkowyjach w Wilkowyjach (Tychy)

Dekanat Tychy Nowe

• Parafia Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Cielmicach (Tychy)
• Parafia Wniebowzięcia NMP w Kobiórze
• Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Paprocanach (Tychy)
• Parafia Ducha Świętego w Tychach - prob. ks. Michał Kostoń
• Parafia św. Benedykta opata w Tychach - prob. ks. Michał Psiuk
• Parafia św. Franciszka z Asyżu i św. Klary w Tychach - prob. O. Emil Pacławski
• Parafia bł. Karoliny w Tychach - prob. ks. Józef Szklorz
• Parafia św. Krzysztofa w Tychach - prob. ks. Wojciech Wyciślik
• Parafia św. Maksymiliana Kolbego w Tychach - prob. ks. Benedykt Borkowy

edytuj Kościoły protestanckie

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
  • parafia w Tychach
• Kościół Wolnych Chrześcijan
  • Zbór Tychy Osiedle F-6
  • Zbór Tychy Żwaków
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
  • Zbór w Tychach

edytuj Inne

• Świecki Ruch Misyjny "Epifania"
  • Zbór w Tychach

edytuj Tychy w liczbach

• Położenie Tychów - szerokość geograficzna: 50.08°N, długość geograficzna: 19.00°E
• Powierzchnia gminy - 81,72 km²
• Powierzchnia lasów - 21,64 km²
• Powierzchnia zieleni miejskiej - 1,27 km²
• Powierzchnia zieleni miejskiej na jednego mieszkańca - ok. 8 m²
• Gęstość zaludnienia na 1 km² ok. 1606
• Liczba mieszkańców - 131 854 (dane z 2004 r.) w tym:
  • kobiet: 67 681
  • mężczyzn: 64 173

Budynki i placówki:

• Teatry - 1
• Muzea - 3
• Kina - 1 <!likwidacja kina Andromeda w grudniu 2008!>
• Stadiony - 3
• Lodowiska - 1
• Biblioteki - 16
• Pływalnie, baseny, baseny szkolne - 3
• Apteki ogólnodostępne - 23
• Przychodnie - 27
• Szpitale - 2
• Liczba placówek pocztowych i telekomunikacyjnych - 14
• Liczba oczyszczalni ścieków - 2
• Liczba wysypisk zorganizowanych - 1

edytuj Ronda w Tychach

edytuj Zobacz też

• Ludność Tychów
• Powiat tyski

edytuj Przypisy

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Tychy

• Oficjalny portal miasta Tychy
• Urząd Miasta Tychy
• Szczegółowy plan miasta na stronie UM Tychy
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Dzielnice Tychów Cielmice • Czułów • Glinka • Jaroszowice • Mąkołowiec • Paprocany • Radziejówka • Stare Tychy • Śródmieście • Urbanowice • Wartogłowiec • Wilkowyje • Wygorzele • Zawiść • Zwierzyniec • Żwaków

p • d • e Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Silesia Członkowie Bytom • Chorzów • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze Przyszli członkowie Będzin • Czeladź • Knurów • Mikołów • Tarnowskie Góry

p • d • e Województwo śląskie Miasta na prawach powiatu Bielsko-Biała • Bytom • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze • Żory Powiaty będziński • bielski • bieruńsko-lędziński • cieszyński • częstochowski • gliwicki • kłobucki • lubliniecki • mikołowski • myszkowski • pszczyński • raciborski • rybnicki • tarnogórski • wodzisławski • zawierciański • żywiecki

p • d • e Miasta województwa śląskiego Miasta powiatowe Będzin • Bielsko-Biała • Bieruń • Bytom • Cieszyn • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Kłobuck • Lubliniec • Mikołów • Mysłowice • Myszków • Piekary Śląskie • Pszczyna • Racibórz • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tarnowskie Góry • Tychy • Wodzisław Śląski • Zabrze • Zawiercie • Żory • Żywiec Miasta gminne Blachownia • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Imielin • Kalety • Kłobuck • Knurów • Koniecpol • Koziegłowy • Krzanowice • Krzepice • Kuźnia Raciborska • Lędziny • Łaziska Górne • Łazy• Miasteczko Śląskie • Ogrodzieniec • Orzesze • Pyskowice • Radlin • Radzionków • Rydułtowy • Pilica • Poręba • Pszów • Siewierz • Skoczów • Sławków • Sośnicowice • Strumień • Szczekociny • Szczyrk • Toszek • Ustroń •Wilamowice • Wisła • Wojkowice • Woźniki • Żarki

p • d • e Gminy górnicze Babice • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm. miejska Nowa Ruda • gm. wiejska Nowa Ruda • Ornotowice • Orzesze • gm. wiejska Oświęcim • Pawłowice • Piekary Śląskie • Pilchowice • Psary • Pszczyna • Pszów • Puchaczów • Radlin • Radzionków • Ruda Śląska • Rybnik • Rydułtowy • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Sośnicowice • Suszec • Świerklany • Świętochłowice • Trzebinia • Tychy • Wałbrzych • Wodzisław Śląski • Wojkowice • Wyry • Zabrze • Zebrzydowice • Żory